Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm kiểm tra hoạt động chính quyền địa phương 2 cấp tại xã Phúc Thịnh, Hà Nội

Việc đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả là chủ trương lớn, xuyên suốt của Đảng và Nhà nước qua nhiều nhiệm kỳ.

Trên cơ sở tổng kết thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW, Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã ban hành nhiều chủ trương, kết luận quan trọng nhằm tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình chính quyền địa phương mới.

Đây không chỉ là việc điều chỉnh về mặt tổ chức hành chính, mà là quá trình tái cấu trúc sâu rộng phương thức quản trị quốc gia; phân định rõ hơn chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền; tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực và tổ chức thực thi quyền lực nhà nước từ Trung ương đến cơ sở.

Tại cuộc làm việc ngày 18/6 với Ban Chỉ đạo Trung ương về sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu đánh giá phải toàn diện, khách quan, thực chất; không chỉ tập trung vào kết quả sắp xếp tổ chức bộ máy mà phải làm rõ chất lượng vận hành sau sắp xếp, hiệu quả hoạt động và khả năng đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Thực tiễn cho thấy, sau một năm triển khai, việc sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành chính quyền 3 cấp đã đạt những kết quả bước đầu quan trọng. Bộ máy hành chính các cấp được tinh gọn; tầng nấc trung gian được giảm bớt; chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của các cơ quan từng bước được hoàn thiện; cơ chế phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh. Đây chính là cơ sở khẳng định chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy và xây dựng chính quyền 3 cấp, phù hợp với yêu cầu phát triển, tạo nền tảng đổi mới quản trị quốc gia và quản trị địa phương theo hướng hiện đại, hiệu lực, hiệu quả.

Bộ máy tinh gọn hơn, giảm tầng nấc trung gian

Một trong những kết quả rõ nét sau một năm là tổ chức bộ máy hành chính nhà nước được tinh gọn mạnh mẽ.

Ở Trung ương, cơ cấu tổ chức Chính phủ được sắp xếp từ 22 bộ, cơ quan ngang bộ xuống còn 17 bộ, cơ quan ngang bộ; số cơ quan thuộc Chính phủ giảm từ 8 xuống còn 5. Các tổ chức bên trong bộ, cơ quan ngang bộ được rà soát, giảm mạnh số lượng cục, vụ, chi cục và tổ chức tương đương; đồng thời chấm dứt mô hình tổng cục.

Ở địa phương, cả nước hiện có 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh gồm 28 tỉnh, 6 thành phố; 3.321 đơn vị hành chính cấp xã gồm 2.621 xã, 687 phường và 13 đặc khu; đồng thời kết thúc hoạt động của 696 cấp huyện.

Hệ thống cơ quan chuyên môn thuộc UBND các cấp cũng được sắp xếp lại với 467 cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh và 10.066 phòng chuyên môn thuộc UBND cấp xã.

Cùng với sắp xếp cơ quan hành chính, hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập tiếp tục được cơ cấu lại. Đến tháng 9/2025, cả nước còn 42.989 đơn vị, giảm 5.453 đơn vị so với năm 2021, tương đương giảm 11,26%.

Những con số này cho thấy quy mô tổ chức bộ máy đã có sự thay đổi lớn. Tuy nhiên, kết quả quan trọng hơn không nằm ở việc giảm bao nhiêu đầu mối, mà ở chỗ bộ máy sau tinh gọn có vận hành hiệu quả hơn, phối hợp thông suốt hơn và phục vụ tốt hơn hay không.

Bố trí lại đội ngũ cán bộ: Không chỉ đủ người, mà phải đúng người

Cùng với sắp xếp tổ chức, việc bố trí, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức được triển khai nhằm bảo đảm bộ máy mới hoạt động liên tục, không làm gián đoạn việc phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Tính đến ngày 8/6/2026, tổng số cán bộ, công chức có mặt tại các bộ, cơ quan ngang bộ là hơn 93.000 người; tại các địa phương là hơn 215.000 người.

Trong quá trình sắp xếp, công tác giải quyết chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức chịu tác động được chú trọng. Năm 2025, cả nước đã thực hiện giải quyết chế độ, chính sách cho 209.598 người nghỉ việc do sắp xếp tổ chức bộ máy và tinh giản biên chế.

Tuy nhiên, quá trình vận hành cũng cho thấy yêu cầu mới đối với chất lượng đội ngũ. Kết quả rà soát tại nhiều địa phương cho thấy vẫn còn một số trường hợp bố trí cán bộ, công chức chưa thật sự phù hợp với vị trí việc làm, chuyên ngành đào tạo hoặc kinh nghiệm công tác, chủ yếu ở nhóm vị trí chuyên môn, nghiệp vụ.

Điều này đặt ra yêu cầu trong giai đoạn tiếp theo: Sắp xếp bộ máy phải gắn với tái cơ cấu đội ngũ, bảo đảm đúng người, đúng việc, đúng năng lực, đáp ứng yêu cầu quản trị trong mô hình mới.

Vai trò của cấp xã đã thay đổi căn bản

Một điểm nhấn quan trọng của mô hình mới là sự thay đổi vai trò của chính quyền cấp cơ sở thông qua đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo các bộ, ngành rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật gắn với yêu cầu phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền.

Tính đến 31/8/2025, đã có 181 văn bản quy phạm pháp luật được ban hành để thực hiện phân cấp, phân quyền; qua đó, 1.377 nhiệm vụ đã được phân cấp, phân quyền; trong đó 949 nhiệm vụ được chuyển giao cho chính quyền địa phương, chiếm 68,92% tổng số nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền.

Sau khi kiện toàn Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, quá trình phân cấp tiếp tục được đẩy mạnh. Từ tháng 9/2025 đến tháng 6/2026, quá trình phân cấp tiếp tục được đẩy mạnh, Chính phủ ban hành thêm 312 nghị định, tiếp tục phân cấp cho địa phương 152 nhiệm vụ. Từ tháng 4/2026 đến nay, 11 nghị quyết chuyên đề về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính đã phân cấp thêm 362 nhiệm vụ cho UBND cấp tỉnh.

Tính chung đến nay, số nhiệm vụ được phân cấp cho chính quyền địa phương đạt khoảng 1.453 nhiệm vụ, chiếm khoảng 71,5% nhiệm vụ phân cấp, phân quyền từ trung ương cho địa phương. Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các Bộ còn giải quyết 28,5% nhiệm vụ tương ứng với thủ tục hành chính trung ương thực hiện; phản ánh bước chuyển mạnh mẽ trong việc trao quyền cho địa phương đi đôi với tăng cường trách nhiệm thực thi.

Điểm nổi bật là vai trò của chính quyền cấp xã đã có sự thay đổi căn bản. Nếu trước đây cấp xã chủ yếu thực hiện các nhiệm vụ quản lý hành chính cơ sở thì nay đã trực tiếp đảm nhận khối lượng lớn nhiệm vụ quản lý nhà nước, cung ứng dịch vụ công và giải quyết thủ tục hành chính. 

Theo đó, cấp xã hiện đang thực hiện ít nhất 938 nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền từ Trung ương (gồm 859 nhiệm vụ được phân định từ cấp huyện và 79 nhiệm vụ được phân cấp trực tiếp từ Trung ương), đồng thời tiếp nhận trung bình khoảng 140 nhiệm vụ phân cấp từ cấp tỉnh.

Điều này cho thấy cấp xã đã thực sự trở thành cấp chính quyền trực tiếp giải quyết công việc của người dân và doanh nghiệp, góp phần rút ngắn quy trình xử lý công việc, giảm tầng nấc trung gian và nâng cao hiệu quả phục vụ.

Người dân là thước đo hiệu quả vận hành

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà kiểm tra hoạt động Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Thành Sen, tỉnh Hà Tĩnh tháng 2/2026 - Ảnh: VGP

Trong cải cách bộ máy, thủ tục hành chính và chất lượng dịch vụ công chính là nơi người dân cảm nhận rõ nhất hiệu quả của mô hình mới.

Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh và đẩy mạnh phân cấp trong giải quyết thủ tục hành chính.

Từ tháng 4/2026 đến nay, đã cắt giảm, đơn giản hóa 3.466 thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh; qua đó giảm 53% thời gian, 54,6% chi phí tuân thủ, tiết kiệm khoảng 23 nghìn tỷ đồng mỗi năm cho xã hội.

Cổng Dịch vụ công quốc gia đã công khai 5.816 thủ tục, kết nối 151 hệ thống thông tin dữ liệu và liên thông với 34/34 hệ thống giải quyết thủ tục hành chính cấp tỉnh.

Tại các địa phương, từ ngày 1/7/2025 đến nay, các địa phương tiếp nhận hơn 42,5 triệu hồ sơ, trong đó hơn 39 triệu hồ sơ trực tuyến, đạt tỉ lệ 91,74%; tỉ lệ giải quyết đúng hạn trên 95%; tỉ lệ số hóa hồ sơ, kết quả giải quyết gần 95%. Hơn 16,5 triệu hồ sơ đã được tái sử dụng dữ liệu số hóa, góp phần rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí và tăng tính minh bạch.

Cùng với cải cách thủ tục, chuyển đổi số đang trở thành nền tảng quan trọng để chính quyền mới vận hành hiệu quả. Nhiều địa phương đã triển khai các mô hình sáng tạo như Hà Nội với mô hình giao ban “04 trục” Đảng - HĐND - UBND - MTTQ, “Chi bộ số”, “Đảng bộ số”; Đồng Nai với mô hình “Tổ lưu động” giải quyết thủ tục hành chính; TPHCM với “Trạm công dân số”, kiosk thông minh, robot hỗ trợ hướng dẫn người dân...

Tiếp tục hoàn thiện để bộ máy vận hành thực chất, hiệu quả hơn

Bên cạnh kết quả đạt được, quá trình vận hành mô hình mới cũng đặt ra một số vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ. Hệ thống thể chế chưa hoàn toàn đồng bộ; việc phân cấp, phân quyền ở một số lĩnh vực chưa gắn đầy đủ với nguồn lực bảo đảm thực hiện.

Năng lực thực thi của cấp xã chưa đồng đều, một số nơi còn thiếu nhân lực chuyên sâu trong lĩnh vực đất đai, xây dựng, tài chính, tư pháp. Việc xử lý, khai thác tài sản công dôi dư còn chậm; hạ tầng công nghệ, dữ liệu dùng chung và phần mềm chuyên ngành ở một số nơi chưa đồng bộ.

Những khó khăn này xuất phát cả từ nguyên nhân khách quan và chủ quan. Mô hình mới có phạm vi tác động lớn, triển khai trong thời gian ngắn, nhiều vấn đề chưa có tiền lệ. Trong khi đó, công tác dự báo về nhu cầu nhân lực, tài chính, hạ tầng ở một số nơi chưa thật sát với thực tế.

Để mô hình mới phát huy tối đa xung lực phát triển, bước sang giai đoạn tiếp theo, Đảng ủy Chính phủ xác định trọng tâm là chuyển từ "kiện toàn tổ chức" sang "nâng cao chất lượng vận hành", lấy cấp xã làm trọng tâm để hỗ trợ, lấy dữ liệu và kết quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả của mô hình.

Theo đó, tập trung hoàn thiện hệ thống thể chế, luật pháp đồng bộ; tiếp tục rà soát, đánh giá quy mô, điều kiện phát triển của các đơn vị hành chính cấp xã sau sắp xếp; đẩy mạnh việc rà soát, sắp xếp hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập thuộc bộ, ngành, địa phương.

Đồng thời triển khai hiệu quả, đồng bộ các chủ trương, quy định mới của Đảng và pháp luật về công tác cán bộ, nhất là trong khâu đánh giá, đào tạo bồi dưỡng, bố trí, sử dụng cán bộ, công chức, viên chức theo vị trí việc làm, bảo đảm “đúng người, đúng việc, đúng năng lực, đúng sở trường, đúng sản phẩm”. Tiếp tục triển khai cải cách chính sách tiền lương đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang.

Đánh giá để hoàn thiện mô hình mới

Một năm vận hành mô hình chính quyền 3 cấp là khoảng thời gian đủ để nhìn nhận những kết quả bước đầu, đồng thời nhận diện rõ hơn những vấn đề cần tiếp tục giải quyết.

Hoàn thiện mô hình chính quyền 3 cấp không chỉ nhằm xây dựng bộ máy tinh gọn hơn, mà hướng tới mục tiêu cao nhất là nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị, xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, phục vụ nhân dân tốt hơn.

Tới đây, Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp sẽ là dịp đánh giá toàn diện những kết quả đạt được, những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai, từ đó đề ra giải pháp tiếp tục hoàn thiện mô hình trong thời gian tới.

Sơ kết 1 năm vận hành vì vậy không chỉ là dịp nhìn lại một chặng đường cải cách tổ chức bộ máy, mà còn là cơ sở quan trọng để tiếp tục đổi mới phương thức quản trị, tháo gỡ điểm nghẽn và đưa mô hình chính quyền 3 cấp vận hành ngày càng hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Theo Báo Chính phủ