Quang cảnh Hội nghị

Tham dự Hội nghị có lãnh đạo Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các chuyên gia, nhà khoa học và thành viên Hội đồng Tư vấn Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam.

Nội dung Tờ trình Dự án Luật Đất đai (sửa đổi) nêu rõ, dự thảo Luật thiết kế theo nguyên tắc mới của Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Ban Chấp hành Trung ương về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Luật “chỉ quy định những vấn đề khung, những vấn đề có tính nguyên tắc”, những vấn đề thực tiễn thường xuyên biến động được giao Chính phủ, Bộ, ngành, địa phương quy định để bảo đảm linh hoạt, phù hợp với thực tiễn.

Dự thảo Luật bước đầu dự kiến bố cục gồm 13 chương, giảm 3 chương so với Luật Đất đai năm 2024. Dự thảo tập trung vào 7 nhóm chính sách gồm: Đổi mới, nâng cao chất lượng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; hoàn thiện quy định về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất; hoàn thiện quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất; hoàn thiện cơ chế tài chính về đất đai, giá đất; hoàn thiện quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, chế độ sử dụng đất.

Bên cạnh đó, dự thảo chú trọng đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, nâng cao năng lực quản lý nhà nước về đất đai, phân cấp, phân quyền; đổi mới công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai, đồng thời siết chặt kỷ luật, kỷ cương, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Bà Hà Thị Nga - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam phát biểu khai mạc Hội nghị

Tại Hội nghị, đại biểu tham dự đã đưa ra ý kiến góp ý nhằm hoàn thiện một số quy định về thu hồi, bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân trong dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi); ý kiến về những nội dung liên quan đến quyền và nghĩa vụ của người Việt Nam định cư ở nước ngoài trong tiếp cận, sử dụng và thực hiện các giao dịch về đất đai; làm rõ mức độ bảo đảm sự bình đẳng, thống nhất về quyền và nghĩa vụ giữa người Việt Nam định cư ở nước ngoài và các chủ thể trong nước theo quy định của pháp luật trong các giao dịch dân sự về đất đai; đồng thời góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận đất đai phù hợp với điều kiện, yêu cầu thực tiễn.

Cùng với đó, ý kiến cũng tập trung vào các quy định nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích, khắc phục việc lợi dụng, lợi ích nhóm trong lĩnh vực đất đai; phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; các quy định về tập trung, tích tụ đất nông nghiệp; chế độ sử dụng các loại đất…; quy định về giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo liên quan đến đất đai; giải quyết cơ bản những hạn chế, vướng mắc kéo dài liên quan đến quản lý và sử dụng đất trong Dự án Luật Đất đai (sửa đổi).

GS.TS Trần Ngọc Đường - Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam phát biểu tại Hội nghị

Nêu ý kiến tại Hội nghị, GS.TS Trần Ngọc Đường - Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho rằng, Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi đã thể chế hóa khá rõ nhiều định hướng lớn của Nghị quyết số 21-NQ/TW, nhất là về đổi mới quy hoạch, chuyển đổi số, phân cấp quản lý giá đất và đa dạng hóa hình thức khai thác nguồn lực đất đai. Tuy nhiên, để Luật đi vào cuộc sống, một số quy định cần tiếp tục được rà soát theo hướng chặt chẽ, minh bạch và bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người sử dụng đất.

Theo GS.TS Trần Ngọc Đường, Nghị quyết 21 nhấn mạnh việc kiểm soát quyền lực, bảo đảm công bằng, minh bạch, tránh khiếu kiện kéo dài và ưu tiên cơ chế tự thỏa thuận nhận chuyển nhượng. Trong khi Dự thảo Luật quy định đối với dự án nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, nếu nhà đầu tư đã thỏa thuận được trên 75% diện tích và trên 75% số lượng người sử dụng đất thì HĐND cấp tỉnh xem xét thông qua việc thu hồi 25% diện tích đất còn lại để giao cho nhà đầu tư. Việc dùng quyết định hành chính để thu hồi 25% diện tích còn lại có nguy cơ chuyển giao dịch dân sự thành thu hồi bắt buộc, dễ phát sinh khiếu kiện phức tạp từ nhóm hộ dân còn lại, chưa hoàn toàn triệt để theo tinh thần tôn trọng sự thỏa thuận bình đẳng.

"Dự thảo Luật cần cân nhắc ngưỡng và cơ chế bảo đảm quyền lợi cho 25% hộ dân còn lại trong dự án thỏa thuận chuyển nhượng" - GS.TS Trần Ngọc Đường kiến nghị và cho rằng, dự thảo cũng cần bổ sung đầy đủ cơ chế Nhà nước mua lại các dự án nhà ở thương mại mà chủ đầu tư không còn khả năng thực hiện hoặc không thể chuyển nhượng. Các nội dung về tiêu chí lựa chọn dự án, nguồn vốn, thẩm quyền quyết định, xác định giá mua và quản lý quỹ nhà sau khi mua lại cần được luật hóa cụ thể để tránh tình trạng chủ trương có nhưng khó triển khai.

Cũng theo GS.TS Trần Ngọc Đường, đối với bảng giá đất, cần hạn chế độ trễ chính sách trong giai đoạn chuyển tiếp đến năm 2028. Cơ quan soạn thảo nên nghiên cứu cơ chế cập nhật linh hoạt hơn, đồng thời công khai dữ liệu, phương pháp xác định giá và tăng cường giám sát độc lập để giá đất phản ánh sát thực tế thị trường.

Với đất có nguồn gốc từ nông, lâm trường quốc doanh, cần rà soát thực chất hiệu quả sử dụng, kiên quyết xử lý diện tích bỏ hoang, sử dụng sai mục đích hoặc kém hiệu quả, tránh hợp thức hóa những tồn tại kéo dài. Đặc biệt, phân cấp mạnh cho cấp xã phải đi đôi với bảo đảm nguồn lực, dữ liệu, năng lực cán bộ và cơ chế kiểm soát quyền lực. Nếu chỉ giao thêm thẩm quyền mà không tăng năng lực thực thi, nguy cơ ách tắc thủ tục hoặc phát sinh sai phạm ở cơ sở là điều cần được tính đến ngay từ khi hoàn thiện Luật.

PGS.TS Phạm Hữu Nghị - Ủy viên Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam phát biểu tại Hội nghị

PGS.TS Phạm Hữu Nghị - Ủy viên Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho rằng Luật Đất đai năm 2024 đã hình thành một chế định tương đối toàn diện về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Vì vậy, lần sửa đổi này không nên xuất phát từ quan niệm phải làm lại toàn bộ, mà cần kế thừa những quy định đã hợp lý và tập trung giải quyết những vấn đề thực sự phát sinh do thay đổi thể chế, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu tích hợp quy hoạch và những hạn chế đã được thực tiễn nhận diện.

Theo PGS.TS Phạm Hữu Nghị, Dự thảo Luật có những thay đổi đáng chú ý theo hướng tích hợp quy hoạch, giảm tầng nấc, tăng phân quyền, ứng dụng dữ liệu và tạo sự linh hoạt. Tuy nhiên, tinh gọn quy hoạch không thể đồng nghĩa với tinh giản các cơ chế kiểm soát quyền lực bởi quy hoạch sử dụng đất có đặc điểm đặc biệt: chỉ một thay đổi về ranh giới hoặc mục đích sử dụng đất cũng có thể tạo ra sự thay đổi rất lớn về giá trị kinh tế. Vì vậy, pháp luật về quy hoạch đất đai không chỉ là pháp luật về kỹ thuật phân bổ không gian mà còn là pháp luật kiểm soát quyền lực phân bổ lợi ích từ đất đai.

"Yêu cầu của Luật sửa đổi không chỉ là “quy hoạch thế nào để không cản trở phát triển?” mà còn phải trả lời “quy hoạch thế nào để quyền lực phân bổ và điều chỉnh không gian đất đai không bị sử dụng nhằm phục vụ lợi ích riêng, lợi ích cục bộ?”. Quy hoạch phải đủ ổn định để người dân và nhà đầu tư có thể tin cậy; đủ linh hoạt để đáp ứng yêu cầu phát triển; nhưng việc điều chỉnh phải đủ chặt chẽ để không thể dễ dàng “bẻ” quy hoạch theo lợi ích riêng.", PGS.TS Phạm Hữu Nghị nêu ý kiến.

PGS.TS Nguyễn Thị Nga - Phó trưởng khoa Pháp luật Kinh tế, Trường Đại học Luật Hà Nội phát biểu tại Hội nghị

Góp ý đối với các quy định về bảng giá đất, PGS.TS Nguyễn Thị Nga - Phó trưởng khoa Pháp luật Kinh tế, Trường Đại học Luật Hà Nội cho biết, Dự thảo Luật quy định tiêu chí xây dựng bảng giá đất mới dừng lại ở “loại đất, khu vực, vị trí”, chưa phản ánh đầy đủ những yếu tố tạo nên sự khác biệt về giá trị và khả năng khai thác kinh tế của đất, đặc biệt đối với đất sử dụng để thực hiện các dự án đầu tư, kinh doanh.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Nga, việc phân loại theo loại đất, khu vực và vị trí là cần thiết để hình thành cấu trúc cơ bản của bảng giá đất, nhưng ba tiêu chí này chủ yếu giúp phân nhóm đất ở cấp độ tương đối khái quát. Trong thực tế, ngay cả các thửa đất cùng loại đất, cùng khu vực và được xếp cùng một vị trí vẫn có thể có giá trị kinh tế rất khác nhau. Vì vậy, nếu chỉ sử dụng ba tiêu chí này, bảng giá đất có nguy cơ phản ánh một mức giá mang tính bình quân cho một nhóm đất mà chưa phản ánh đầy đủ đặc điểm của từng nhóm vị trí có giá trị thực tế khác biệt.

"Cần hoàn thiện quy định theo hướng mở rộng nhưng có giới hạn các tiêu chí xây dựng bảng giá đất. Ngoài loại đất, khu vực và vị trí, cần tính đến những nhóm yếu tố có tính ổn định và ảnh hưởng đáng kể đến giá trị đất như: điều kiện kết cấu hạ tầng, khả năng tiếp cận, đặc điểm không gian của khu đất và những hạn chế pháp lý cơ bản đối với khả năng khai thác đất. Chính phủ có thể quy định chi tiết cách phân loại và xây dựng vùng giá để tránh làm Luật quá kỹ thuật" - PGS.TS Nguyễn Thị Nga đề xuất.

Bà Hà Thị Nga - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam phát biểu kết luận Hội nghị

Phát biểu tại Hội nghị, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Hà Thị Nga nêu rõ, thời gian qua, Mặt trận Tổ quốc các cấp đặc biệt quan tâm đến quá trình xây dựng và hoàn thiện dự án Luật Đất đai (sửa đổi), bởi đây là đạo luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân, doanh nghiệp và nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội.

Trước khi Quốc hội cho ý kiến vào dự án Luật Đất đai (sửa đổi) tại kỳ họp không thường lệ (tháng 8/2026 vừa qua), ngày 31/7/2026, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam đã có văn bản phản biện xã hội (lần thứ nhất) đối với dự án Luật Đất đai (sửa đổi), qua đó đã kiến nghị một số nội dung cụ thể, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của các dự thảo luật với các quy định của pháp luật có liên quan.

Tiếp thu ý kiến của đại biểu tham dự Hội nghị, Phó Chủ tịch - Tổng Thư Ký Hà Thị Nga khẳng định, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam sẽ tổng hợp đầy đủ, nghiêm túc các ý kiến phát biểu, phản biện của quý vị đại biểu tại hội nghị; nghiên cứu, chắt lọc và phản ánh đầy đủ những vấn đề được quan tâm, đồng thời đề xuất, kiến nghị với các cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu, xem xét trong quá trình tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện và trình ban hành Luật Đất đai (sửa đổi) trong thời gian tới.

Hương Diệp