Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Các ĐBQH đề nghị hoàn thiện quy định theo hướng bảo đảm quyền tự nguyện của người hiến, công bằng trong điều phối tạng, đồng thời tăng cường các biện pháp ngăn chặn trục lợi, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến, người nhận.

Bảo đảm công bằng, minh bạch trong điều phối tạng

ĐBQH Trần Thị Hoa Ry (Cà Mau) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Cơ bản thống nhất với nội dung dự thảo Luật sau khi được tiếp thu, chỉnh lý, ĐBQH Trần Thị Hoa Ry (Cà Mau) đề nghị làm rõ quy định về điều kiện lấy bộ phận cơ thể người sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, bảo đảm hài hòa giữa quyền tự quyết của người hiến và quyền, lợi ích hợp pháp của gia đình.

Đối với người từ đủ 18 tuổi đã đăng ký hiến hợp pháp, cần tôn trọng ý chí, nguyện vọng của người hiến, đồng thời quy định rõ trách nhiệm của cơ sở y tế trong xác minh, thông báo và phối hợp với gia đình.

Về điều phối tạng, đại biểu cho rằng, không nên coi đóng góp của cơ sở y tế trong phát hiện, vận động và duy trì nguồn hiến là tiêu chí ưu tiên độc lập khi phân bổ. Việc lựa chọn người nhận cần dựa trên các tiêu chí y khoa khách quan như mức độ cấp cứu, khả năng tương thích, khả năng thành công của ca ghép và thời gian chờ ghép, bảo đảm công khai, minh bạch, không phụ thuộc điều kiện kinh tế hay nơi cư trú.

ĐBQH Nguyễn Lân Hiếu (TP. Hà Nội) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Cùng quan tâm đến vấn đề này, ĐBQH Nguyễn Lân Hiếu (TP. Hà Nội) nhấn mạnh việc sửa đổi Luật phải hướng tới bảo vệ tốt hơn người hiến, đặc biệt là trẻ em; đồng thời ngăn chặn hành vi mua bán, trục lợi nhưng không làm mất đi cơ hội sống của người bệnh đang chờ ghép tạng.

Đại biểu đề nghị quy định chặt chẽ điều kiện hiến đối với người dưới 18 tuổi, chỉ cho phép hiến một số loại mô có khả năng tái tạo, không ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của người hiến. Đối với người hiến sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, việc xác định tình trạng chết cần được thực hiện độc lập, bảo đảm khách quan, tránh xung đột lợi ích.

Đại biểu cũng đề xuất ứng dụng thuật toán tự động trong đánh giá mức độ cấp cứu, thời gian chờ đợi và khả năng tương thích miễn dịch để nâng cao tính công bằng trong phân bổ tạng. Đồng thời, cần công khai các khoản chi phí liên quan đến điều phối, vận chuyển, phẫu thuật và thuốc sau ghép, từng bước xây dựng lộ trình để bảo hiểm y tế chi trả.

ĐBQH Lý Anh Thư (An Giang) đề nghị làm rõ thứ tự áp dụng các tiêu chí y khoa, điều kiện áp dụng trường hợp ngoại lệ, thẩm quyền quyết định và trách nhiệm giải trình trong điều phối tạng. Đại biểu cũng nhấn mạnh cần có chính sách hỗ trợ chi phí đánh giá trước ghép, đi lại, lưu trú và theo dõi sau ghép đối với người bệnh khó khăn ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, qua đó bảo đảm cơ hội tiếp cận ghép tạng thực chất và bình đẳng.

Bảo vệ quyền và lợi ích của người hiến, người nhận

ĐBQH Nguyễn Minh Đức (TP Hồ Chí Minh) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

ĐBQH Nguyễn Minh Đức (TP. Hồ Chí Minh) đề nghị rà soát các quy định tại Điều 4 và Điều 7 để bảo đảm thống nhất với nguyên tắc hiến tạng vì mục đích nhân đạo, không vì mục đích thương mại. Việc thu phí chỉ nên áp dụng đối với các hoạt động kỹ thuật, công nghệ, máy móc, vật tư và nhân lực phục vụ xử lý, bảo quản, không để phát sinh cách hiểu về thương mại hóa các chế phẩm sinh học có nguồn gốc từ cơ thể người.

Đối với các hành vi bị nghiêm cấm, đại biểu đề nghị bổ sung quy định xử lý đối với cơ sở khám, chữa bệnh và người hành nghề y tham gia thực hiện việc lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người khi biết rõ hoạt động đó vi phạm nguyên tắc nhân đạo, tự nguyện hoặc có yếu tố thương mại, môi giới trái phép. Đồng thời, cần nghiêm cấm hành vi làm giả, xác nhận sai sự thật giấy tờ về quan hệ thân nhân, huyết thống nhằm hợp thức hóa hồ sơ hiến, ghép tạng.

Đối với người hiến và gia đình người hiến, đại biểu Lý Anh Thư đề nghị quy định cụ thể cơ chế theo dõi sức khỏe lâu dài, thanh toán các chi phí hợp pháp và hỗ trợ gia đình trong việc vận chuyển, bàn giao thi thể, tổ chức tang lễ. Chính sách tri ân cần minh bạch, không trở thành điều kiện trao đổi để có được sự đồng ý hiến hoặc ưu tiên nhận tạng.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan giải trình các vấn đề đại biểu quan tâm. Ảnh: Quang Khánh

Giải trình, tiếp thu ý kiến của ĐBQH, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh nguyên tắc xuyên suốt của dự thảo Luật là mở rộng cơ hội hiến tạng để cứu người nhưng không đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến; đồng thời không tạo điều kiện cho hành vi ép buộc, lừa dối hoặc trục lợi.

Về độ tuổi hiến, Bộ trưởng Bộ Y tế cho biết, dự thảo Luật tiếp tục giữ quy định người đăng ký hiến phải từ đủ 18 tuổi trở lên. Đối với người dưới 18 tuổi, dự thảo Luật chỉ cho phép hiến mô tái sinh thuộc danh mục do Bộ Y tế quy định; tuyệt đối không cho phép lấy mô không tái sinh và bộ phận cơ thể từ người sống dưới 18 tuổi. Dự thảo Luật đã nâng số nhóm hành vi bị nghiêm cấm từ 10 lên 21 nhóm, tăng cường xác minh nhân thân, quan hệ giữa người hiến và người nhận, bảo đảm tính độc lập trong tư vấn, đánh giá điều kiện hiến và thực hiện lấy, ghép.

Về điều phối tạng, Bộ trưởng Bộ Y tế cho biết việc phân bổ sẽ được thực hiện thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm khả năng truy vết, kiểm tra, giám sát và dựa trên các chỉ số y khoa, không phân biệt độ tuổi, giới tính, vùng miền, dân tộc. Bộ Y tế sẽ tiếp tục tiếp thu ý kiến ĐBQH để hoàn thiện các tiêu chí điều phối, ngăn chặn hành vi can thiệp trái phép hoặc trục lợi.

Đối với trường hợp hiến tạng sau khi chết não, chết tuần hoàn, Bộ trưởng cho biết sẽ tiếp thu ý kiến để hoàn thiện quy định về văn bản đồng ý của gia đình khi người mất không có đăng ký hoặc nguyện vọng hiến trước đó, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu pháp lý với phong tục, tập quán và tình cảm gia đình.

Bộ trưởng Bộ Y tế khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan thẩm tra của Quốc hội, lắng nghe ý kiến ĐBQH và nhân dân để hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng chặt chẽ, khả thi, bảo đảm tính nhân văn và an toàn pháp lý trong hoạt động hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người.

Theo Báo Đại biểu Nhân dân