Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì phiên họp. Ảnh: Hồ Long

Bổ sung một số chức vụ ngoại giao đặc thù và chế độ cho cán bộ ngoại giao, thân nhân

Trình bày tóm tắt Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước (CQĐD) Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết, dự thảo Luật bổ sung phạm vi, chức năng, nhiệm vụ của các CQĐD bao gồm công tác đối ngoại và các lĩnh vực hợp tác mới chưa được thể chế hóa trong Luật, công tác xây dựng và thi hành pháp luật tại quốc gia tiếp nhận, thúc đẩy giao lưu nhân dân, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam phát triển và hoạt động tại quốc gia tiếp nhận, theo dõi và thúc đẩy việc thực hiện cam kết quốc tế (thể hiện tại khoản 2 Điều 1 dự thảo Luật).

Sửa đổi, bổ sung quy định về các chức vụ ngoại giao đặc thù tại CQĐD để phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế: Tùy viên Quốc phòng, Phó Tùy viên Quốc phòng, Trợ lý Tùy viên Quốc phòng, và chức vụ ngoại giao đặc thù khác theo lĩnh vực chuyên ngành do Bộ trưởng Bộ Ngoại giao quyết định.

Về đẩy mạnh phân quyền, phân cấp trong công tác quản lý CQĐD, dự thảo Luật bổ sung thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Ngoại giao trong việc: quyết định việc kéo dài nhiệm kỳ công tác của Đại sứ đặc mệnh toàn quyền; chỉ đạo người đứng đầu cơ quan đại diện về nước trên cơ sở yêu cầu công tác đối ngoại hoặc quản lý; báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định việc triệu hồi, miễn nhiệm theo quy định nếu cần thiết; quyết định việc xác lập, điều chỉnh khu vực lãnh sự của cơ quan đại diện lãnh sự của Việt Nam ở nước ngoài ...

Đồng thời, bổ sung quy định thẩm quyền của CQĐD trong việc ký kết thỏa thuận hợp tác với đối tác nước ngoài trên cơ sở phù hợp với nhiệm vụ được giao để phục vụ triển khai công tác đối ngoại tại địa bàn.

Dự thảo Luật cũng bổ sung một số chế độ, chính sách đối với thành viên CQĐD và thân nhân, trong đó cho phép con chưa thành niên đi theo thành viên CQĐD được “bảo đảm” thay vì “hỗ trợ một phần” học phí tại quốc gia tiếp nhận và chi phí mua bảo hiểm khám bệnh, chữa bệnh, được hưởng chế độ vé máy bay.

Báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước CHXHCN Việt Nam ở nước ngoài với các cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn đã được nêu trong Tờ trình của Chính phủ. Dự thảo Luật cơ bản bảo đảm tính hợp hiến, tính thống nhất với hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu về bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cơ bản tán thành việc mở rộng phạm vi, chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan đại diện gồm công tác đối ngoại và các lĩnh vực hợp tác mới chưa được thể chế hóa trong Luật, công tác xây dựng và thi hành pháp luật tại quốc gia tiếp nhận, thúc đẩy giao lưu nhân dân, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tại quốc gia tiếp nhận, theo dõi và thúc đẩy việc thực hiện cam kết quốc tế.

Thường trực Ủy ban cũng đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo báo cáo thêm về việc sửa đổi, bổ sung quy định Bộ trưởng Bộ Ngoại giao có thẩm quyền quyết định kéo dài nhiệm kỳ của Đại sứ đặc mệnh toàn quyền; đồng thời, cho rằng quy định Bộ trưởng Bộ Ngoại giao có thẩm quyền quyết định kéo dài nhiệm kỳ không giới hạn thời gian là chưa bảo đảm chặt chẽ, có thể dẫn đến việc áp dụng tuỳ nghi trên thực tiễn.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên họp. Ảnh: Hồ Long

Cơ quan đại diện ở nước ngoài phải là người mở đường

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã phát huy vai trò bảo vệ lợi ích quốc gia dân tộc, thúc đẩy hợp tác kinh tế, văn hóa, bảo vệ công dân, cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Tuy nhiên trước những thay đổi nhanh chóng của tình hình thế giới như chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế số, an ninh phi truyền thống cùng với yêu cầu nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế thì việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật là rất cần thiết.

Về các điều khoản về ngoại giao kinh tế (Điều 8), Chủ tịch Quốc hội lưu ý, cần phân tích sâu hơn, trong bối cảnh thực hiện các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới thì vai trò của cơ quan đại diện ở nước ngoài sẽ không chỉ là người đưa tin mà phải là người mở đường trước những hiệp định thế hệ mới. Do vậy, cần bổ sung quy định về trách nhiệm của cơ quan đại diện trong việc cảnh báo sớm các rào cản kỹ thuật, vụ kiện phòng vệ thương mại đối với hàng hóa Việt Nam để giúp doanh nghiệp trong nước chủ động ứng phó, thay vì phải xử lý phần ngọn khi sự việc đã rồi.

Về nhóm điều khoản bảo hộ công dân và pháp nhân, đòi hỏi cơ chế phải phản ứng nhanh, do đó cần luật hóa quy trình phối hợp với các hội đoàn người Việt ở nước sở tại, sức mạnh của cộng đồng là cánh tay nối dài của cơ quan đại diện trong việc tiếp cận hỗ trợ khẩn cấp khi nguồn lực nhà nước đôi khi chưa bao phủ hết.

Về quy định người đứng đầu cơ quan đại diện ở nước ngoài (Điều 19), Chủ tịch Quốc hội nhận thấy, theo quy định đại sứ là người thay mặt nhà nước tại nước sở tại, tuy nhiên phối hợp giữa cơ quan đại sứ và các thành viên thuộc các bộ, ngành khác như tham tán thương mại, tham tán quốc phòng đôi khi còn lỏng lẻo do cơ chế hai đầu quản lý.

Do đó, dự thảo Luật cần làm rõ vai trò tổng chỉ huy của đại sứ đối với toàn bộ cán bộ biệt phái từ bộ, ngành khác để bảo đảm hoạt động các bộ phận chuyên trách phải thống nhất với sự điều phối chung, tránh tình trạng "trống đánh xuôi, kèn thổi ngược".

Về điều khoản thành viên cơ quan đại diện ở nước ngoài, Chủ tịch Quốc hội đề nghị, cần phân tích sâu hơn mức sinh hoạt phí hiện nay ở nhiều địa bàn không còn phù hợp với lạm phát toàn cầu, vô hình chung tạo áp lực đối với cán bộ ngoại giao. Đồng thời, cần có cơ chế điều chỉnh sinh hoạt phí phù hợp để góp phần ổn định cuộc sống cho cán bộ ngoại giao ở nước ngoài.

Từ việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong cuộc bầu cử vừa qua, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định, với xu hướng ngoại giao số hiện nay, việc thực hiện các thủ tục lãnh sự như hộ chiếu, visa, hộ chiếu trực tuyến đang là xu thế trên thế giới.

Do đó, dự thảo Luật nên có điều khoản khung về hiện đại hóa hoạt động cơ quan đại diện, tạo cơ sở pháp lý cho việc xây dựng các cơ quan đại diện số, giúp giảm tải áp lực trực tiếp tại trụ sở và tạo thuận lợi tối đa cho cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

Nhấn mạnh vai trò quan trọng của Luật Cơ quan đại diện nước CHXHCN Việt Nam ở nước ngoài, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị, trên cơ sở ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan chức năng cần nghiên hoàn chỉnh dự thảo Luật để bảo đảm luật ban hành có tuổi thọ cao, tránh tình trạng mới thông qua, ban hành đã tiếp tục sửa đổi, bổ sung một số điều khoản cụ thể.

Ngày 10/12/2025, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 250/2025/QH15 về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm nâng cao hiệu quả hội nhập quốc tế.

Do vậy, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị, cần xem xét bổ sung quy định nguyên tắc cơ bản về chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức và cơ chế quản lý đối với Văn phòng đại diện UBND cấp tỉnh ở nước ngoài - một mô hình đang thí điểm thực hiện theo quy định tại Nghị quyết 250/2025/QH15, để bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống cơ quan đại diện, tránh trồng chéo về chức năng, nhiệm vụ hoặc tạo khoảng trống về pháp lý. Đồng thời, làm rõ chế độ báo cáo của nhân sự Văn phòng đại diện của UBND cấp tỉnh ở nước ngoài với các cơ quan đại diện ở nước ngoài.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Hải cũng nêu thực tế, nguồn vốn đầu tư cho các cơ quan đại diện ở nước ngoài từ một số loại phí, lệ phí hiện nay là không đủ cho nhu cầu này. Do đó, Chính phủ cần chỉ đạo Bộ Ngoại giao chủ động lập kế hoạch đầu tư công trung và dài hạn về đầu tư xây dựng các cơ quan đại diện nước ngoài.

 “Nhân việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước CHXHCN Việt Nam ở nước ngoài, chúng ta cần rà soát, phân loại các cơ quan đại diện nước ngoài. Xác định những tài sản thuộc sở hữu của nước ta, những tài sản đi thuê hoặc trao đổi… để có kế hoạch sắp xếp xây dựng cơ quan đại diện ở nước ngoài phù hợp tùy theo địa bàn, mối quan hệ phát triển qua từng thời điểm”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Hải nhấn mạnh.

Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương cho rằng, dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội Khoá XVI xem xét tại Kỳ họp thứ Nhất sau khi được Chính phủ tiếp thu, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại thẩm tra chính thức.

Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương cũng đề nghị, cần quy định cụ thể hơn Điều 6 về vị trí, vai trò, nhiệm vụ của cơ quan đại diện, trong đó chú ý quy định rõ hơn nhiệm vụ nghiên cứu chiến lược phục vụ đất nước của các cơ quan này; tiếp tục rà soát để bảo đảm dự thảo Luật phù hợp với các chủ trương, nghị quyết của Đảng, thống nhất với các luật liên quan; rà soát về vị trí, vai trò, mối quan hệ của đại sứ quán với các cơ quan bên cạnh đại sứ quán, chế độ báo cáo của cơ quan đang được thí điểm tổ chức, vận hành…

+ Tiếp đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, thông qua Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Quy chế hoạt động đối ngoại của Quốc hội; xem xét, phê chuẩn đề nghị của Thủ tướng Chính phủ về việc bổ nhiệm Đại sứ đặc mệnh toàn quyền nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài.

Đồng thời, xem xét, thông qua Nghị quyết sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 1744/NQ-UBTVQH15 ngày 27/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về Danh sách Ủy viên Hội đồng tuyển chọn, giám sát Thẩm phán quốc gia; cho ý kiến đối với Tờ trình của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao trình Quốc hội phê chuẩn đề nghị bổ nhiệm Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

Theo Đại biểu nhân dân