Đoàn Công tác của Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 3 kiểm tra việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Lê Hồ, phường Lê Hồ. Ảnh: Khánh Chi

Theo Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515) tỉnh, trên địa bàn tỉnh hiện còn 19.465 liệt sĩ chưa được tìm thấy, quy tập; hơn 7.000 phần mộ liệt sĩ tại 361 nghĩa trang chưa xác định được đầy đủ thông tin. Thực hiện Quyết định của Ban Chỉ đạo quốc gia 515 về phát động "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đã nhanh chóng cụ thể hóa bằng nhiều kế hoạch, chương trình hành động phù hợp với tình hình thực tiễn địa phương.

Theo đó, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh - Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đã chủ động tham mưu UBND tỉnh kiện toàn Ban Chỉ đạo, xây dựng, ban hành quy chế hoạt động, phối hợp chặt chẽ với Công an tỉnh, Sở Nội vụ và các sở, ngành, địa phương triển khai đồng bộ các nhiệm vụ. Tại nhiều địa phương đã thành lập các tổ công tác chuyên trách gồm tổ khảo sát, khai quật, lấy mẫu; tổ tuyên truyền; tổ bảo đảm an ninh trật tự và các lực lượng phục vụ công tác lấy mẫu, giám định ADN.

Đại tá Vũ Trọng Thoan, Tỉnh ủy viên, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Phó trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo 515 tỉnh cho biết: “Công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc. Chúng tôi xác định phải huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị, phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng, ứng dụng khoa học công nghệ để từng bước “trả lại tên” cho các Anh hùng liệt sĩ, góp phần xoa dịu nỗi đau chiến tranh và đáp ứng nguyện vọng của thân nhân liệt sĩ".

Điểm nổi bật là việc ứng dụng mạnh mẽ công nghệ giám định ADN để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Đây là phương pháp khoa học hiện đại, có độ chính xác cao nhưng cũng đòi hỏi quy trình thực hiện nghiêm ngặt. Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo 515 tỉnh, tính đến ngày 14/7/2026, toàn tỉnh đã khai quật 4.442 trong tổng số 7.839 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin, thu được 4.025 mẫu hài cốt đủ điều kiện giám định ADN và đã bàn giao 3.959 mẫu cho Viện Pháp y Quân đội.

Toàn bộ quá trình lấy mẫu được thực hiện theo nguyên tắc "một hài cốt tại một thời điểm", ưu tiên lấy mẫu từ răng, xương đùi hoặc xương chày nhằm bảo đảm chất lượng ADN và tránh nhiễm chéo. Song song với đó, Công an tỉnh đã mở đợt cao điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ để xây dựng cơ sở dữ liệu đối sánh. Đến nay, lực lượng chức năng đã thu nhận được 16.329 trong tổng số 18.998 mẫu, đạt tỷ lệ 86%.

Nhiều tổ công tác đã đến tận nhà lấy mẫu đối với các thân nhân cao tuổi, sức khỏe yếu, không có điều kiện đi lại, thể hiện tinh thần phục vụ nhân dân và trách nhiệm đối với người có công. Cùng với công tác lấy mẫu, việc số hóa dữ liệu cũng được đẩy mạnh. Mỗi mẫu hài cốt được cấp một mã định danh riêng và tích hợp vào Cơ sở dữ liệu Căn cước quốc gia, tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý, lưu trữ, đối chiếu và truy nguyên thông tin trong thời gian dài.

Thực tiễn triển khai cho thấy công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ gặp nhiều khó khăn. Nhiều phần mộ đã được quy tập từ hàng chục năm trước, hồ sơ lưu trữ không còn đầy đủ, bia mộ mờ, sai lệch hoặc thất lạc thông tin. Quá trình biến đổi địa hình, thời tiết, chiến tranh và thời gian cũng làm thay đổi hiện trạng các khu vực chôn cất ban đầu, gây khó khăn cho công tác khảo sát, xác minh.

Đối với công tác giám định ADN, nhiều hài cốt đã bị phân hủy mạnh, chất lượng ADN suy giảm sau nhiều thập kỷ. Trong khi đó, một số thân nhân liệt sĩ trực hệ đã qua đời hoặc tuổi cao, sức yếu, làm giảm khả năng thu nhận mẫu đối chứng. Trước những khó khăn đó, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh xác định tiếp tục tăng cường tuyên truyền, rà soát thông tin, huy động sự tham gia của các cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và nhân dân, phối hợp chặt chẽ với các đơn vị chuyên môn để xác minh, đối chiếu thông tin, đồng thời bảo đảm đầy đủ nhân lực, kinh phí, trang thiết bị phục vụ nhiệm vụ.

Mỗi mẫu ADN được lấy thành công, mỗi phần mộ được xác định danh tính không đơn thuần là một kết quả chuyên môn mà còn là sự trở về của một người con với gia đình, quê hương sau nhiều thập kỷ xa cách. Trong hành trình ấy, sự phối hợp nhịp nhàng, chặt chẽ giữa Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Công an tỉnh, Sở Nội vụ cùng các cấp ủy, chính quyền địa phương đã tạo nên sức mạnh tổng hợp, đưa công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ từng bước đạt kết quả tích cực. Những thành quả bước đầu không chỉ góp phần thực hiện hiệu quả "Chiến dịch 500 ngày đêm", mà còn khẳng định trách nhiệm, tình cảm và lòng tri ân sâu sắc của Đảng bộ, chính quyền, lực lượng vũ trang và nhân dân tỉnh đối với các Anh hùng liệt sĩ.

Với quyết tâm chính trị cao, sự phát triển của khoa học, công nghệ cùng sự chung sức, đồng lòng của toàn xã hội, tin rằng sẽ có thêm nhiều liệt sĩ được “trả lại đúng tên”, nhiều gia đình liệt sĩ được đón người thân trở về với quê hương. Đó không chỉ là sự hoàn thành một nhiệm vụ chính trị mà còn là sự tiếp nối đạo lý, truyền thống nhân văn tốt đẹp của dân tộc Việt Nam - không bao giờ quên những người đã hiến dâng trọn tuổi xuân vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân.

Văn Huỳnh – Báo Ninh Bình

https://baoninhbinh.org.vn/day-manh-thuc-hien-tim-kiem-quy-tap-va-xac-dinh-danh-tinh-hai-cot-liet-si-260727083608894.html