Tháng Bảy thiêng liêng

Giữa cái nắng như đổ lửa của những ngày tháng bảy, Nghĩa trang Liệt sĩ Móng Cái (phường Móng Cái 3) vẫn lặng yên dưới màu xanh của những hàng cây. Không gian ấy càng trở nên trang nghiêm hơn khi những nén hương được thắp lên trước giờ khai quật, mở đầu cho công việc đặc biệt: Lấy mẫu sinh phẩm ADN từ hài cốt các liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Đây cũng là địa phương cuối cùng của Quảng Ninh thực hiện nhiệm vụ trong Chiến dịch "500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", đánh dấu thời khắc tỉnh hoàn thành việc lấy mẫu đối với toàn bộ 803 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin trên địa bàn.

Lễ dâng hương tại Nghĩa trang Liệt sĩ Móng Cái.

Nghĩa trang Liệt sĩ Móng Cái có 70 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Phần lớn các ngôi mộ đã được xây dựng kiên cố từ nhiều năm trước với kết cấu bê tông chắc chắn. Điều đó đồng nghĩa với việc mỗi công đoạn tháo dỡ, khai quật đều phải thực hiện hết sức cẩn trọng để vừa tiếp cận được hài cốt, vừa bảo đảm sự tôn nghiêm đối với nơi yên nghỉ của các anh hùng liệt sĩ.

Sau lễ dâng hương, các tổ công tác nhanh chóng vào vị trí. Tiếng máy cắt bê tông, tiếng búa, tiếng xẻng xen lẫn trong không gian tĩnh lặng của nghĩa trang. Dưới những mái bạt dã chiến, cán bộ, chiến sĩ lực lượng quân sự, dân quân, cán bộ pháp y, công an và chính quyền địa phương phối hợp nhịp nhàng theo từng công đoạn đã được chuẩn bị từ trước. Mỗi phần mộ đều được đánh dấu, ghi chép, lập hồ sơ đầy đủ trước khi mở nắp mộ, tiếp cận hài cốt và lấy mẫu sinh phẩm theo đúng quy trình kỹ thuật do Viện Pháp y Quân đội hướng dẫn.

Là người trực tiếp phụ trách tổ khai quật, ông Ngô Văn Bằng cho biết, trước khi triển khai nhiệm vụ, toàn bộ lực lượng đều được quán triệt kỹ về quy trình cũng như yêu cầu đặc biệt của công việc.

"Sau lễ dâng hương, nhiệm vụ của chúng tôi là khai quật từng phần mộ để bộ phận chuyên môn lấy mẫu xét nghiệm. Đây là công việc rất thiêng liêng nên anh em đều xác định phải làm với sự cẩn trọng cao nhất. Chúng tôi được tập huấn nhiều lần, thực hành kỹ từng thao tác để bảo đảm khi khai quật không ảnh hưởng đến hài cốt và thực hiện đúng quy trình" - ông Bằng nói.

Sự cẩn trọng ấy hiện hữu trong từng thao tác của những người trực tiếp làm nhiệm vụ. Có những phần mộ chỉ mất vài chục phút để tiếp cận, nhưng cũng có những ngôi mộ phải mất hàng giờ đồng hồ vì kết cấu quá kiên cố. Mọi công đoạn đều được thực hiện thủ công ở giai đoạn cuối để hạn chế tối đa tác động đến hài cốt bên dưới. Mỗi thao tác đều phải tuyệt đối chính xác, bởi chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN sau này. Ông Nguyễn Mạnh Khang, Phó Trưởng Khoa Giám định giải phẫu bệnh và xét nghiệm, Trung tâm Pháp y, Sở Y tế cho biết: "Việc lấy mẫu phải tuân thủ quy trình rất nghiêm ngặt theo hướng dẫn của Viện Pháp y Quân đội. Chúng tôi lựa chọn vị trí lấy mẫu phù hợp, bảo đảm đủ số lượng, chất lượng và đặc biệt phải hạn chế tối đa nguy cơ làm đứt gãy ADN để sau này có thể tách chiết, giám định chính xác".

Đã có 13 năm gắn bó với công tác pháp y, ông Khang không ít lần tham gia các đợt lấy mẫu hài cốt liệt sĩ. Thế nhưng, mỗi lần trực tiếp tiếp cận những bộ hài cốt còn lại sau hàng chục năm nằm trong lòng đất vẫn mang đến cho ông những cảm xúc đặc biệt. "Có nhiều phần mộ mà hài cốt không còn nguyên vẹn nữa. Mỗi lần như vậy, chúng tôi càng cảm nhận rõ hơn sự khốc liệt của chiến tranh và càng thấm thía giá trị của hòa bình hôm nay. Đây không chỉ là công việc chuyên môn mà còn là trách nhiệm, là sự tri ân đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc", ông Khang bày tỏ.

Các lực lượng quân sự, y tế phối hợp chặt chẽ trong quá trình thực hiện khai quật, lấy mẫu hài cốt liệt sĩ.

Sau gần một ngày rưỡi làm việc liên tục, đến 16 giờ ngày 14/7, phần mộ cuối cùng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Móng Cái được hoàn thành việc khai quật và lấy mẫu. Kết quả, toàn bộ 70 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại nghĩa trang đã được khai quật theo đúng quy trình; 56 mẫu hài cốt đủ điều kiện được thu nhận phục vụ giám định ADN, 14 phần mộ không thu được mẫu do điều kiện hài cốt không còn bảo đảm.

Móng Cái là địa phương cuối cùng hoàn thành nhiệm vụ trong Chiến dịch "500 ngày đêm" trên địa bàn Quảng Ninh. Việc hoàn tất khai quật, lấy mẫu tại 70 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin ở Nghĩa trang Liệt sĩ Móng Cái cũng đồng nghĩa với việc Quảng Ninh chính thức hoàn thành công tác lấy mẫu hài cốt đối với 803 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin trên toàn tỉnh.

Thần tốc, quyết liệt để về đích trước thời hạn

Việc hoàn thành lấy mẫu đối với 803 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin không chỉ đánh dấu Quảng Ninh hoàn thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Chiến dịch "500 ngày đêm", mà còn đưa tỉnh trở thành một trong những địa phương đầu tiên trong cả nước về đích ở nhiệm vụ đặc biệt ý nghĩa này. Phía sau dấu mốc ấy là gần 50 ngày triển khai liên tục với tinh thần "thần tốc, quyết liệt", huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, các sở, ngành, địa phương và lực lượng vũ trang trên địa bàn tỉnh. Không đơn thuần là chạy đua với thời gian để hoàn thành tiến độ, từng phần việc trong chiến dịch đều được triển khai với mục tiêu cao nhất là bảo đảm chất lượng mẫu sinh phẩm, tạo cơ sở dữ liệu tin cậy phục vụ công tác giám định ADN, qua đó mở ra cơ hội xác định danh tính cho những liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Theo Ban Chỉ đạo 515 tỉnh, từ ngày 29/5 đến 14/7, toàn tỉnh đã hoàn thành việc khai quật, lấy mẫu đối với 803/803 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại 18 nghĩa trang thuộc 15 địa phương, đạt 100% kế hoạch. Tổng cộng 713 mẫu hài cốt đủ điều kiện đã được thu nhận, đạt tỷ lệ 88,79%, bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội phục vụ giám định ADN. Có 90 phần mộ không thể lấy mẫu, trong đó 35 phần mộ không còn tiểu quách, 41 phần mộ có tiểu quách nhưng không còn hài cốt, 13 phần mộ hài cốt bị mủn mục và một phần mộ tập thể không thực hiện lấy mẫu. Với kết quả này, Quảng Ninh hoàn thành nhiệm vụ sớm hơn 130 ngày so với kế hoạch của Quân khu 3 và sớm hơn 330 ngày so với kế hoạch của Trung ương, trở thành một trong những địa phương đầu tiên trong cả nước hoàn thành nhiệm vụ lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin.

Cán bộ, chiến sĩ Ban CHQS phường Uông Bí thực hiện cẩn trọng, tỉ mỉ hoàn nguyên các phần mộ liệt sĩ còn thiếu thông tin sau khi hoàn thành lấy mẫu.

Để có được kết quả đó, ngay từ cuối tháng 5, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đã xác định mục tiêu hoàn thành Chiến dịch "500 ngày đêm" trong thời gian ngắn nhất nhưng vẫn bảo đảm tuyệt đối quy trình chuyên môn, tính chính xác và sự tôn nghiêm đối với các anh hùng liệt sĩ. Trên cơ sở khảo sát 22 nghĩa trang liệt sĩ với 3.736 phần mộ, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh xác định có 803 phần mộ chưa xác định được thông tin cần lấy mẫu phục vụ giám định ADN. Song song với việc rà soát, chuẩn hóa hồ sơ là công tác tập huấn chuyên môn, chuẩn bị nhân lực, phương tiện và tổ chức lấy mẫu thí điểm để thống nhất quy trình trước khi triển khai đồng loạt trên toàn tỉnh.

Khối lượng công việc lớn, trải rộng trên nhiều địa phương với điều kiện thực địa khác nhau, trong khi phần lớn các phần mộ đã được an táng nhiều năm, thậm chí hàng chục năm, khiến quá trình khai quật và lấy mẫu gặp không ít khó khăn. Có những nơi hài cốt không còn nguyên vẹn, có những phần mộ không còn tiểu quách hoặc hài cốt đã bị phong hóa theo thời gian. Bên cạnh đó là điều kiện thời tiết khắc nghiệt của những ngày đầu hè với nền nhiệt cao, xen kẽ những cơn mưa bất chợt, đặt ra yêu cầu vừa phải bảo đảm tiến độ, vừa tuyệt đối tuân thủ quy trình kỹ thuật trong từng thao tác. Chính trong những điều kiện ấy, tinh thần trách nhiệm và sự phối hợp nhịp nhàng giữa các lực lượng càng được phát huy rõ nét.

Bộ CHQS tỉnh giữ vai trò nòng cốt, phối hợp chặt chẽ với Công an tỉnh, Sở Y tế, Sở Nội vụ cùng các địa phương huy động đồng bộ lực lượng quân sự, công an, y tế, dân quân tự vệ tham gia chiến dịch. Từ khâu rà soát hồ sơ, xác định vị trí phần mộ, tổ chức khai quật, lấy mẫu, niêm phong, lập mã định danh, cập nhật dữ liệu số hóa đến bảo quản, vận chuyển và bàn giao mẫu phẩm đều được thực hiện thống nhất theo đúng quy trình kỹ thuật. Sau khi hoàn thành, từng phần mộ được hoàn nguyên nguyên trạng, khuôn viên các nghĩa trang được chỉnh trang khang trang, bảo đảm sự trang nghiêm và lòng thành kính đối với những người đã ngã xuống.

Các cán bộ thực hiện nghiêm túc số hóa dữ liệu hài cốt liệt sĩ.

Đại tá Nguyễn Đình Khiêm, Phó Chính ủy Bộ CHQS tỉnh, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh, cho biết: "Chúng tôi xác định đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là nhiệm vụ chính trị đặc biệt, thể hiện trách nhiệm và lòng biết ơn đối với các anh hùng liệt sĩ. Mỗi phần mộ được lấy mẫu thành công là thêm một cơ hội để xác định danh tính một liệt sĩ. Vì vậy, toàn bộ quá trình triển khai đều được thực hiện với tinh thần khẩn trương, quyết liệt nhưng tuyệt đối cẩn trọng, đúng quy trình kỹ thuật và bảo đảm sự tôn nghiêm đối với các phần mộ liệt sĩ”.

Theo đại tá Nguyễn Đình Khiêm, việc hoàn thành lấy mẫu mới là bước khởi đầu của hành trình xác minh danh tính. Toàn bộ 713 mẫu hài cốt sau khi thu nhận đều được quản lý, bảo quản theo quy trình nghiêm ngặt và đồng bộ vào cơ sở dữ liệu phục vụ giám định, đối sánh ADN. Mỗi mẫu sinh phẩm được lưu giữ không chỉ là một dữ liệu khoa học, mà còn mang theo hy vọng giúp thêm một người con của Tổ quốc được gọi đúng tên, thêm một gia đình có cơ hội đoàn tụ sau nhiều thập kỷ mong ngóng. Phía sau những con số về tiến độ và tỷ lệ hoàn thành là một hành trình được viết bằng trách nhiệm, lòng tri ân và sự tận tâm của những người đang ngày đêm góp phần nối liền quá khứ với hiện tại, để những sự hy sinh năm nào dần được gọi đúng tên trong ký ức của dân tộc.

Để những cuộc kiếm tìm khép lại

Không chỉ là một trong những địa phương đầu tiên của cả nước hoàn thành việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin, Quảng Ninh cũng đã hoàn thành đợt cao điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân liệt sĩ. Hai nguồn dữ liệu quan trọng - mẫu hài cốt và mẫu ADN thân nhân - từng bước được hoàn thiện, tạo nền tảng để công tác đối sánh, xác định danh tính liệt sĩ được triển khai trong thời gian tới. Đằng sau những con số ấy là niềm hy vọng của hàng nghìn gia đình đã mòn mỏi chờ đợi suốt nhiều thập kỷ.

Sáng giữa tháng bảy, tại điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN đặt ở trụ sở UBND phường Phong Cốc - nơi tập trung thân nhân liệt sĩ của 5 phường Quảng Yên, Phong Cốc, Hà An, Liên Hòa và Hiệp Hòa, không khí diễn ra khẩn trương nhưng trật tự. Từ sáng sớm, những chuyến xe ô tô 45 chỗ do các địa phương bố trí đã lần lượt đưa thân nhân liệt sĩ đến điểm lấy mẫu. Người cao tuổi được đoàn viên thanh niên dìu đỡ, lực lượng công an hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ, cán bộ y tế tận tình thăm hỏi, kiểm tra sức khỏe trước khi lấy mẫu. Chỉ trong vài giờ, hàng trăm trường hợp đã hoàn thành các thủ tục theo quy trình thống nhất, khoa học.

Đưa mẹ chồng là bà Phạm Thị Nhợ đến thực hiện lấy mẫu ADN phục vụ xác định danh tính em trai là liệt sĩ Phạm Hữu Tính, chị Cao Thị Tuyết, khu phố Vị Khê, phường Liên Hòa, không giấu được sự xúc động.

"Ban đầu gia đình cũng nghĩ thủ tục sẽ mất nhiều thời gian vì đông người, nhưng đến đây mới thấy mọi việc được tổ chức rất khoa học. Từ lúc xuống xe đã có đoàn viên thanh niên hướng dẫn, lực lượng công an hỗ trợ kiểm tra thông tin, cán bộ y tế lấy mẫu rất nhẹ nhàng, tận tình. Mẹ tôi tuổi đã cao nhưng được các cháu dìu đỡ, hỏi han chu đáo nên bà rất yên tâm. Gia đình thực sự cảm nhận được sự quan tâm của Nhà nước đối với thân nhân các liệt sĩ".

Bà Phạm Thị Nhợ, khu phố Vị Khê, phường Liên Hòa tham gia lấy mẫu ADN.

Đợt cao điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN được Quảng Ninh triển khai đồng bộ từ ngày 10 đến 14/7. Theo rà soát, đến cuối tháng 6/2026, toàn tỉnh còn 3.835 thân nhân liệt sĩ theo dòng họ ngoại cần thu nhận mẫu sinh phẩm để phục vụ đối sánh ADN. Xác định đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, Công an tỉnh đã phối hợp với các địa phương xây dựng kế hoạch, thiết lập 12 điểm thu nhận tập trung, đồng thời chỉ đạo công an cấp xã chủ động rà soát, thông báo, hướng dẫn thân nhân liệt sĩ đến thực hiện lấy mẫu theo đúng thời gian quy định.

Đối với những trường hợp tuổi cao, sức yếu, bệnh tật hoặc không thể đi lại, Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (Công an tỉnh) đã thành lập các tổ công tác lưu động đến tận gia đình để thu nhận mẫu sinh phẩm. Cách làm linh hoạt này không chỉ bảo đảm không bỏ sót trường hợp đủ điều kiện mà còn thể hiện sự trân trọng, sẻ chia đối với thân nhân các liệt sĩ. Nhờ sự chuẩn bị chu đáo và sự phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng, đến hết ngày 14/7, toàn tỉnh đã thu nhận, số hóa 3.173 mẫu sinh phẩm ADN, đạt 94,97% kế hoạch. Những trường hợp còn lại chưa thể lấy mẫu do nguyên nhân khách quan sẽ tiếp tục được các địa phương phối hợp với Công an tỉnh tổ chức thu nhận bổ sung trong thời gian tới, phấn đấu hoàn thành 100% kế hoạch.

Phía sau hơn 3.000 mẫu sinh phẩm được thu nhận là hàng nghìn câu chuyện còn dang dở của thân nhân các liệt sĩ. Với nhiều người, việc đến điểm lấy mẫu không đơn thuần là thực hiện một quy trình phục vụ công tác giám định ADN, mà còn là gửi gắm niềm hy vọng đã được gìn giữ suốt hàng chục năm. Hy vọng ấy được nuôi dưỡng bởi niềm tin rằng, với sự phát triển của khoa học và sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, một ngày nào đó người thân của mình sẽ được trở về với tên tuổi vốn có, khép lại cuộc kiếm tìm đã kéo dài qua nhiều thế hệ.

Đối với ông Phạm Thanh Vượng, khu 2, phường Móng Cái 3, niềm hy vọng ấy đã được gìn giữ hơn nửa thế kỷ. Anh trai ông là liệt sĩ Phạm Ngọc Khế, nhập ngũ khi tuổi đời còn rất trẻ và hy sinh tại chiến trường miền Nam. Những gì gia đình còn giữ được chỉ là tờ giấy báo tử với vài dòng thông tin ít ỏi. Từ đó đến nay, bao lần lần theo các đầu mối, tìm đến nhiều nghĩa trang liệt sĩ trên cả nước, lật giở từng trang hồ sơ, từng danh sách, gia đình vẫn chưa một lần tìm thấy tên anh.

Ông Vượng kể, cha mẹ ông khi còn sống chưa bao giờ nguôi hy vọng. Trước lúc qua đời, điều day dứt lớn nhất của hai cụ vẫn là chưa tìm được người con đã hy sinh. "Anh ấy đi khi bố mẹ còn sống, đến bây giờ bố mẹ mất cả rồi mà gia đình vẫn chưa tìm được. Chúng tôi đi nhiều nghĩa trang, dò hỏi nhiều nơi nhưng đều không có kết quả. Có lúc tưởng như không còn hy vọng nữa. Bây giờ Đảng, Nhà nước triển khai xác định danh tính liệt sĩ bằng ADN, gia đình lại có thêm niềm tin. Chỉ mong một ngày nào đó biết được anh đang ở đâu để đón anh về với quê hương” - ông tâm sự.

Quảng Ninh hoàn thành thu thập mẫu ADN thân nhân liệt sĩ

Không chỉ gia đình ông Vượng, phía sau hơn 3000 mẫu sinh phẩm được thu nhận là hàng nghìn câu chuyện còn dang dở. Có những người mẹ đã bước qua tuổi chín mươi vẫn lặng lẽ chờ tin con. Có những người em chưa từng được gặp anh trai vì chiến tranh đã chia cắt từ thuở ấu thơ. Lại có những người con chỉ biết cha qua tấm ảnh đã bạc màu và vài dòng ghi chép trong giấy báo tử. Với họ, mỗi lần hiến mẫu ADN không đơn thuần là một thủ tục, mà là gửi gắm niềm hy vọng sau hàng chục năm kiếm tìm.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng hành trình tri ân vẫn đang tiếp tục bằng những thành tựu của khoa học và bằng trách nhiệm của thế hệ hôm nay. Việc Quảng Ninh đồng thời hoàn thành lấy mẫu đối với 803 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin và thu nhận 3.173 mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân liệt sĩ đã tạo nên nền tảng dữ liệu quan trọng để phục vụ công tác đối sánh, xác định danh tính trong thời gian tới. Mỗi mẫu hài cốt, mỗi giọt máu được lưu giữ hôm nay đều mang theo khát vọng chung: Để thêm nhiều người con của Tổ quốc được trở về với tên tuổi của mình, để những cuộc kiếm tìm kéo dài hàng chục năm có thể khép lại trong niềm đoàn tụ và để đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" tiếp tục được gìn giữ, bồi đắp bằng những việc làm thiết thực, nghĩa tình.

Ngô Dịu – Báo Quảng Ninh

https://baoquangninh.vn/hanh-trinh-tra-lai-ten-cho-nguoi-da-nga-xuong-3415875.html