Quy tập hài cốt liệt sỹ hy sinh ở Campuchia. (Nguồn: TTXVN)

Những ngày đầu tháng 9, khi mùa mưa ở Campuchia chưa hoàn toàn kết thúc, cán bộ, chiến sỹ các Đội K của Quân khu 7 lại lên đường, tiếp tục hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Campuchia.

Ba lô được xếp gọn, bản đồ địa bàn được rà soát, những nguồn  tin về nơi chôn cất liệt sỹ tiếp tục được kiểm tra, đối chiếu. Phía trước họ vẫn là những cánh rừng, những vùng đất từng là chiến trường và những dấu tích chiến tranh ngày càng khó nhận biết.

25 mùa khô lần theo dấu tích đồng đội

Quá trình thực hiện nhiệm vụ tại các tỉnh Oddar Meanchey, Banteay Meanchey và Siem Reap, Đội K71 thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tây Ninh đã trải qua 25 giai đoạn tìm kiếm, quy tập và hồi hương 3.889 hài cốt liệt sỹ, trong đó có 6 ngôi mộ tập thể với khoảng 280 hài cốt.

Riêng giai đoạn XXV, mùa khô 2025-2026, K71 quy tập 339 hài cốt liệt sỹ. Đằng sau mỗi kết quả là những cuộc khảo sát kéo dài, những vị trí phải đào kiểm chứng nhiều lần và các nguồn tin được đối chiếu qua nhiều kênh trước khi xác định.

Thượng tá Nguyễn Hoài Thanh,  Chính trị viên Đội K71 cho biết mỗi kết quả tìm kiếm là sự kết hợp giữa quyết tâm của cán bộ, chiến sỹ với quá trình kiên trì xác minh, củng cố nguồn tin. Sau hàng chục năm, địa hình chiến trường cũ đã thay đổi, nhiều dấu tích không còn trên mặt đất, nên việc tìm kiếm đòi hỏi phải lần theo cả những ký ức còn sót lại.

Một trường hợp tiêu biểu là nguồn tin của ông Sat Vong, 57 tuổi, một cựu quân nhân Campuchia ở tỉnh Banteay Meanchey. Gần 10 năm qua, ông đã cung cấp hơn 30 nguồn tin cho các Đội K.

Trong đợt 2, giai đoạn XXV, từ thông tin của ông, K71 khảo sát khu vực từng được san lấp để làm đường giao thông và phát hiện 2 hài cốt liệt sỹ cùng các di vật, trong đó có bi-đông đựng nước và thắt lưng đeo đạn. Con đường đã đổi thay, nhưng ký ức của một người từng biết nơi chôn cất vẫn trở thành đầu mối để những người lính hôm nay tìm lại dấu vết dưới lòng đất.

Với Đội K73, câu chuyện về mộ tập thể 120 liệt sỹ tại xã Po Th’Rich, huyện Svay Ch’Rum, tỉnh Svay Rieng cho thấy giá trị của một nguồn tin được lưu giữ và kiểm chứng qua thời gian.

Đại tá Trần Văn Hoàng, nguyên Đội trưởng Đội K73 nhớ lại, đây là một trong những trường hợp để lại nhiều dấu ấn trong hành trình của đơn vị. Các liệt sỹ thuộc Tiểu đoàn 28 và Đại đội C30, Sư đoàn 9, hy sinh năm 1970. Hơn 30 năm sau, từ thông tin do người dân và nhân chứng Campuchia cung cấp, K73 lần tìm dấu vết, kết nối các nguồn tin và xác minh qua nhiều đầu mối.

Từ những thông tin tưởng như đã nằm lại cùng thời gian, đơn vị từng bước xác định được nơi chôn cất và giữa tháng 8/2002 quy tập 120 hài cốt liệt sỹ, đưa về nước an táng tại Nghĩa trang liệt sỹ Vĩnh Hưng-Tân Hưng.

Trong 25 mùa khô, K73 đã tìm kiếm, quy tập 2.933 hài cốt liệt sỹ, trong đó 168 trường hợp xác định được danh tính. Riêng giai đoạn 2021-2026, đơn vị khảo sát, tìm kiếm và cất bốc 496 hài cốt. Với những kết quả đạt được, tháng 8/2026, K73 được trao Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Ba.

Nhưng càng về sau, cuộc tìm kiếm càng khó khăn. Nhiều khu vực chiến trường cũ đã trở thành đường giao thông, đất sản xuất hoặc khu dân cư; rừng thay đổi, địa hình bị san lấp, trong khi nhân chứng trực tiếp ngày càng ít. Vì vậy, cùng với khảo sát, đào tìm, các Đội K phải bám địa bàn, làm tốt công tác dân vận, duy trì quan hệ với chính quyền, lực lượng vũ trang và nhân dân Campuchia để tiếp nhận, xác minh những nguồn  tin mới.

Trong giai đoạn XXV, K73 phối hợp với 18 cơ quan, đơn vị của Campuchia, tổ chức 56 cuộc gặp gỡ, làm việc và tiếp nhận 76 nguồn tin có giá trị.

Trung tá Saophea Sophoat, Đội trưởng Đội Hợp tác tỉnh Battambang cho biết, phía Campuchia tích cực tuyên truyền, vận động người dân cung cấp thông tin về nơi chôn cất liệt sỹ Việt Nam; đồng thời phối hợp với K73 khảo sát, xác định các địa điểm có khả năng còn hài cốt.

Những nguồn tin ấy trở thành chiếc cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giúp các Đội K tiếp tục lần theo những dấu vết mà thời gian đang từng ngày xóa mờ.

Còn nguồn tin, còn tìm kiếm

Hài cốt liệt sỹ hy sinh ở Campuchia. (Nguồn: TTXVN)

Qua 25 giai đoạn, các lực lượng thuộc Quân khu 7 đã tìm kiếm, quy tập và đưa về nước hơn 12.000 hài cốt liệt sỹ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Campuchia. Riêng các lực lượng Tây Ninh đã quy tập 9.158 hài cốt liệt sỹ, trong đó 282 trường hợp xác định được tên và địa chỉ.

Nhưng những con số ấy chưa thể khép lại hành trình. Phía trước vẫn còn những vị trí chưa thể xác định, những liệt sỹ chưa được tìm thấy. Khi địa hình thay đổi, dấu tích chiến trường dần biến mất và nhân chứng ngày càng ít, việc giữ lại, xác minh từng nguồn tin càng trở nên quan trọng.

Bước vào giai đoạn XXVI, mùa khô 2026-2027, bốn Đội K70, K71, K72 và K73 tiếp tục thực hiện nhiệm vụ tại Campuchia trên cơ sở 185 nguồn tin, tương ứng 761 mộ liệt sỹ; mỗi đội phấn đấu quy tập ít nhất 100 hài cốt liệt sỹ sau mỗi đợt hành quân.

Riêng K70, K71 và K73 của Tây Ninh được giao 143 nguồn tin, tương ứng 440 vị trí, mộ liệt sỹ tại 8 tỉnh của Campuchia. K70 phụ trách Kampong Cham và Tbong Khmum với 105 mộ; K71 phụ trách Siem Reap, Banteay Meanchey và Oddar Meanchey với 181 mộ; K73 thực hiện nhiệm vụ tại Svay Rieng, Battambang và Pailin với 154 mộ.

Điểm mới của giai đoạn này là yêu cầu tranh thủ từng cơ hội tìm kiếm. Với những nguồn tin đủ cơ sở, điều kiện địa hình và an toàn cho phép, các lực lượng có thể chủ động triển khai ngay, không nhất thiết chờ đến mùa khô.

Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Tây Ninh Phạm Tấn Hòa yêu cầu các lực lượng chủ động, linh hoạt trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ, với phương châm “phát hiện đến đâu, làm ngay đến đó, làm dứt điểm”; đồng thời rà soát những khu vực đã từng tìm kiếm, tiếp tục xử lý các nguồn tin mới và bảo đảm tuyệt đối an toàn cho cán bộ, chiến sỹ.

Trong một nhiệm vụ mà thời gian ngày càng bất lợi, mỗi nguồn tin được xác minh sớm đều có thể mở ra một hướng tìm kiếm; mỗi nhân chứng được tiếp cận kịp thời có thể bổ sung những chi tiết mà hồ sơ chiến trường chưa có. Vì vậy, tìm kiếm hôm nay không chỉ là trở lại những nơi từng có chiến tranh, mà còn là giữ lại những ký ức trước khi chúng biến mất.

Thiếu tướng Trần Chí Tâm, Phó Chính ủy Quân khu 7 nhấn mạnh xử lý, xác minh và khai thác nguồn tin phải được xác định là khâu quan trọng để nâng cao hiệu quả tìm kiếm, nhất là khi địa hình, địa vật thay đổi, dấu tích chiến trường ngày càng mờ và nhân chứng trực tiếp ngày càng ít.

Từ đó, các Đội K phải tiếp tục mở rộng nguồn  tin, tiếp cận cựu binh, người từng tham gia chiến đấu và nhân dân địa phương; phối hợp chặt chẽ với chính quyền, lực lượng chức năng Campuchia để xác minh. Những nguồn tin chưa đủ căn cứ tiếp tục được sàng lọc, củng cố; các khu vực đã tìm kiếm nhưng chưa có kết quả được hệ thống hóa hồ sơ để có thể trở lại khi xuất hiện thông tin mới.

Tìm thấy hài cốt mới là một bước của hành trình, xác định được danh tính, trả lại tên tuổi, quê hương, đơn vị cho liệt sỹ mới là đích đến trọn vẹn. Vì vậy, ngay tại hiện trường, các Đội K phải thực hiện chặt chẽ việc ghi chép, lập hồ sơ, quản lý di vật và lấy mẫu phục vụ xác định danh tính theo quy định. Bởi phía sau mỗi hài cốt chưa rõ danh tính vẫn là một gia đình chờ đợi một câu trả lời.

Thượng tá Nguyễn Hoài Thanh,  Chính trị viên Đội K71 cho biết cán bộ, chiến sỹ nhận thức rõ phía sau mỗi nguồn tin về một liệt sỹ là một gia đình chờ đợi. Với tinh thần sẵn sàng và quyết tâm cao, cán bộ, chiến sỹ đơn vị luôn chủ động chuẩn bị lực lượng, phương tiện, sẵn sàng lên đường khi có nguồn tin và điều kiện phù hợp; kiên trì bám địa bàn, không bỏ cuộc trước những khó khăn của quá trình tìm kiếm.

Thượng tá Trần Hùng Cường, Chính trị viên Đội K73 chia sẻ đơn vị xác định việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và trách nhiệm cao. Vì vậy, cán bộ, chiến sỹ K73 luôn chủ động phối hợp với chính quyền, lực lượng chức năng và nhân dân Campuchia để nắm bắt, xác minh nguồn tin; tổ chức khảo sát, tìm kiếm tại những khu vực có thông tin hài cốt liệt sỹ và triển khai quy tập ngay khi xác định được vị trí.

Giai đoạn 26 được triển khai trong khuôn khổ “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ”, tiếp nối hành trình hơn một phần tư thế kỷ của các Đội K.

Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, những người lính Đội K vẫn trở lại những vùng đất từng là chiến trường, tìm kiếm những đồng đội chưa trở về. Còn thông tin, còn khả năng kiểm chứng, hành trình ấy vẫn tiếp tục.

Theo TTXVN